قرارگاه پدافند پرتویی
اخبار
»
ارتقاء دانش مواجه با مصدومین حوادث هسته‌ای و پرتوی در دانشگاه‌ها
شناسه : 4444098
تاریخ ارسال : 10:15 - 1397/07/11

خانم دکتر میرکتولی در مصاحبه با خبرنگار قرارگاه پدافند پرتوی مطرح کرد: به‌منظور مدیریت حوادث و برای ایجاد دانش در رابطه با بحث مصدومان هسته‌ای و پرتوی؛ می‌خواهیم برای دریافت اطلاعات در دانشگاه شبکه ایجاد کنیم.

خبرنگار قرارگاه پدافند پرتوی: آشنایی بیشتر نظام سلامت با مباحث پرتوی و هسته‌ای یک امر ضروری است چراکه اغلب بر این باور هستند؛ مسائل پرتوی و هسته‌ای به حوزه سلامت مرتبط نیست و ارگان‌های دیگر باید پاسخگو باشند، اما با توجه به اینکه اولین ارگان پاسخگو در حوادث، نظام سلامت و بخش‌های درمانی و بهداشتی بوده، بنابراین آشنایی حوزه سلامت با موارد پرتوی و هسته‌ای از اهمیت بسیاری برخوردار است. به همین دلیل برای آشنایی بیشتر با تأثیر بحث پرتوی و هسته‌ای در نظام سلامت با خانم دکتر«نفیسه میرکتولی»؛ رئیس دبیرخانه پدافند غیرعامل وزارت بهداشت به گفتگو نشستیم تا توضیحات بیشتری را دراین‌باره ارائه کنند.

*به‌عنوان اولین سؤال درباره اهمیت «پرتوها» و «مواد هسته‌ای» در حوزه سلامت توضیح دهید.
اینجا دبیرخانه پدافند غیرعامل است که در ستاد وزارت بهداشت تشکیل شده است. ستاد پدافند غیرعامل، سیاست گذاری، برنامه ریزی، هدایت و مدیریت اقدامات پدافندی در حوزه سلامت کشور را به عهده دارند یکی از مأموریت‌های این ستاد در حوزه پرتوی است که مسئولیت اصلی با بخش سلامت نیست بلکه با ارگان‌های دیگر است و هر کارگروهی با توجه به نقشی که دارد ایفای نقش می‌نماید و در واقع بخش بهداشت، درمان و حوزه سلامت آن با ماست.
برای آمادگی در حوزه پرتوی به یک سری اقدامات زیرساختی و آموزش های عمومی و تخصصی نیازداریم. با توجه به اینکه اقدامات خیلی گسترده است باید گفت که در حوزه پیشگیری،  آمادگی و پاسخ، برنامه ها و اقدامات وسیعی انجام شده ؛ یک «نقشه راه» تهیه شد و برآن شدیم که در وهله اول نظام‌نامه پرتوی را تدوین کنیم و بر اساس آن برنامه‌های خود را اولویت دهیم، و براساس نقشه راه و نظام نامه، برنامه ها را اجرایی کنیم .
به همین منظور «کمیته علمی پرتوی» را تشکیل دادیم و اساتید برجسته داخلی و خارجی این حوزه را به همکاری دعوت کردیم. در این کمیته بحث آموزش، تهیه محتواهای علمی و تهیه پروتکل‌ها را شروع کردیم. یعنی در کنار بحث اجرایی، «کمیته علمی» و «مشاورین» را هم داریم . در سطوح مختلف کشور نیز  برنامه‌های زیادی انجام شده و درواقع تمرکز تنها روی استان‌هایی که این صنعت را دارند، نیست. زیرا به خاطر گستردگی بحث کاربرد «پرتوها» و «مواد هسته‌ای» در رادیو داروها، بخش‌های تشخیصی، درمانی، تحقیقاتی و در حوزه سلامت، لازم است که این آمادگی در همه دانشگاه‌ها به وجود آید.


*در حوزه پاسخ پزشکی به مصدومان پرتوی، ایران در چه سطحی است و در این راستا تاکنون چه فعالیت‌هایی صورت گرفته است؟
در حوزه سلامت ما سعی کردیم با همکاری «سازمان انرژی اتمی» و «سازمان پدافند غیرعامل» یک سری حداقل‌ها را تعریف کنیم. در این راستا با همکاری «معاونت درمان وزارت بهداشت» دستورالعملی ابلاغ کردیم که در هر دانشگاهی یک مرکز پاسخگو به این حوادث وجود داشته باشد که نیازمند یک سری تجهیزات و ایجاد تغییرات در ساختار بود . لذا برای پیشبرد این اهداف باید یک کمیته و یک تیم حضور داشته باشند تا بتوانند بیماران را پذیرش کنند. خوشبختانه به سمت این مسیر گام‌های مثبتی برداشته‌ایم.
نکته مهم این است که در این زمینه کمبودهای زیادی وجود داشت، با همکاری معاونت آموزش و معرفی اعضای هیات های علمی در بخش‌های مختلف مثل طب هسته‌ای، رادیوتراپی و ... در دانشگاههای علوم پزشکی کشور و دعوت آنان به همکاری، توانستیم با آموزش مباحث جدید به آنان در کارگاههای آموزشی زمینه ایجاد یک حداقل‌هایی برای درمان در کشور بوجود آوریم . به‌عنوان‌مثال در جاهایی که ما طب هسته‌ای داشتیم، آموزش دادیم (هرچند که طب هسته‌ای تشخیصی است) ولی با توجه به برنامه‌ریزی که داشتیم برای هیات های علمی آموزش و کارگاه تربیت مربی برگزار کردیم.
 و در حال حاضر تا حدودی این دید وجود دارد که اگر یک بیمار با علائم مشکوک پوستی و علائم گوارشی (فرضاً درجایی کار کرده یا با پرتو در ارتباط بوده) مراجعه کند می‌توانند بیمار را مدیریت کنند.


*درزمینه آموزش، تجهیزات تخصصی و دارو چه اقداماتی تاکنون در حوزه پزشکی به مصدومان پرتوی صورت گرفته است؟
طی این10 سال دوره‌های آموزشی زیادی را برگزار کردیم؛ و این آموزش‎ها در دانشگاهها بطور جدی اجرا می‌شود. از 3 یا 4 سال پیش افرادی که در این کلاس‌های آموزشی شرکت کردند از افراد عملیاتی ما بودند؛ کسانی که در بخش اورژانس هستند یا در حوزه‌هایی مثل بیمارستان کار می‌کنند. ما به آنها ماموریت آموزش در دانشگاه‌شان را هم داده بودیم ولی چون کسانی که در این کارگاه‌ها شرکت کرده بودند بیشتر به بُعد عملیاتی خودشان توجه نشان دادند تا اینکه بخواهند آموزش دهند، کل جامعه‌ای که مدنظر ما بود کامل به هدف موردنظر ما نرسید. به همین دلیل برای هیأت علمی‌های مرتبط مانند هیأت علمی‌های طب هسته‌ای، رادیوتراپی و رادیولوژی آموزش گذاشتیم، و به آن‌ها مأموریت دادیم که هم هیأت علمی‌های دیگر حوزه‌ها مثل پرستاری و پزشکان عمومی را آموزش دهند و هم پرسنل عملیاتی ما که EMS ، بهداشت محیط و بهداشت حرفه‌ای را شامل می‌شود. به موازات آن ما بحث آموزش را برای واحد های بهداشت، اورژانس، بیمارستان‌ها مثل مدیران و پرسنل بیمارستان را هم داشتیم. چراکه باید بدانند وقتی با یک بیمار با این علائم و محیط آلوده مواجه می‌شوند، باید چه ‌کاری انجام دهند. برای پرسنل بیمارستان، پرستاران و پزشکان طب اورژانس نیز دوره گذاشتیم و سعی می‌کنیم در یک بازه زمانی مشخص دوره‌های کاملی را برگزار کنیم.
مثلاً در «اورژانس تهران» در هفته‌های گذشته 3 دوره آموزشی برگزار شد و حدود 300 نفر آموزش دیدند. برگزاری سمینارها و کنفرانس های علمی در سطح کشور هم از برنامه های ما در این سالها بوده است .
با وجود این برنامه ها می‌دانیم که در این حوزه ضعف های زیادی وجود دارد چون حوزه‌ای است که حتی بسیاری از افراد فکر نمی‌کردند که باید به آن ورود پیدا کنند.


*توانمندی کشور در تأمین نیازهای آموزشی، تجهیزات و داروهای تخصصی به چه صورت است؟
در بحث داروهای تخصصی خیلی از موارد برای درمان بیماران جامعیت ندارد که همه‌جا استفاده شود یعنی باید با برنامه صورت گیرد اما در مورد تجهیزات باید گفت که وضعیت دارو از وضعیت تجهیزات بهتر است. تجهیزات به دلیل گران‌قیمت بودن کمتر در دسترس هستند و باید ارگان‌های دیگر در این زمینه به حوزه سلامت کمک کنند. اگر بخواهیم ارائه خدمات سلامت را تقسیم‌بندی کنیم به این شکل است که یا مردم خودشان مصدومان را می‎آورند یا EMS بیمار را منتقل می‌کند یا مصدومان خودشان مراجعه مستقیم به بیمارستان دارند. به هر حال لازم است این تجهیزات در آمبولانس گذاشته شود تا در صورت مواجهه از آن استفاده شود . همچنین در بیمارستان نیز باید تجهیزات موجود باشد ولی به دلیل گران‌قیمت بودن، در دسترس بیمارستان‌ها نیست


*در کدام مناطق ایران بیمارستان هسته‌ای وجود دارد و توانمندی آن‌ها به چه شکلی است؟
طبق برنامه‌ای که از قبل بوده و هیأت دولت با همکاری «سازمان پدافند» و «سازمان انرژی اتمی» داشتند؛ قرار بود برای 5 شهری که سانتر هسته‌ای دارند این کار انجام شود. در قطب جنوبی کشور بیمارستان هسته‌ای در حال ساخت است که هنوز تمام نشده ولی در بیمارستان‌های مراکز هسته‌ای تا حدی امکان پاسخگویی وجود دارد. در اصفهان و تهران هم داریم .


*آیا در چند سال اخیر مصدوم پرتوی داشته‌ایم؟ اگر داشتیم نحوه برخورد یا درمان با این مصدومان به چه شکلی بوده است؟
مسلماً مصدوم داشتیم ولی واقعیت این است که هنوز در کشور یک ساز و کار مشخص برای پاسخگویی به حوادث پرتوی وجود ندارد. بعد از مدت‌ها قرار است سندی نوشته شود که مجلس هم باید آن را تصویب کند. مدیریت واحد وجود ندارد، به‌طوری‌که یک سری اقدامات را وزارت دفاع و یکسری اقدامات را سازمان انرژی اتمی انجام می‌دهد، که به‌صورت شبکه نیست تا از هم اطلاع داشته باشند. اما در حوزه سلامت از آنجایی که تصور بر نظامی بودن مسئله بوده کمتر  نقش ایفا نموده ؛ چون هر حادثه‌ای هم که به وجود می‌آمد وزارت دفاع یا سپاه کارهای درمانی بیمار را انجام می‌دادند، البته در حوزه پرتوی بیشتر وزارت دفاع فعال است و بیماران را به مرکزی  در تهران می‌فرستادند.
می‌خواهیم ساختاری ایجاد کنیم که در بیمارستان‌ها آموزش ارائه شود تا حداقل از بیمارانی که مراجعه می‌کنند یک پرونده و اطلاعاتی در دست داشته باشیم و بدانیم که چه تعداد بیمار مراجعه کرده، چه اقداماتی صورت گرفته و اقدامات انجام‌شده درست بوده یا غلط.


*میزان و نحوه ارتباط وزارت بهداشت با سازمان‌های بین‌المللی به چه شکلی است؟
در مورد سازمان‌های بین‌المللی وزارت بهداشت‌ کار مستقیمش با HHO است اما وقتی می‌خواهد مثلاً به سازمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مرتبط شود مسلماً از طریق سازمان انرژی اتمی است و خودش مستقیم مرتبط نمی‌شود این ارتباط از طریق دفتر ارتباطات بین‌المللی که در سازمان انرژی اتمی وجود دارد حاصل می‌شود.


*با عنایت به برگزاری کارگاه آموزشی در چند روز گذشته در مورد نحوه برگزاری و اهداف این کارگاه توضیح دهید.
برای بحث آموزش یک سری «آموزش‌های طولی» وجود دارد به این صورت که زمانی که فرد دانشجو و مشغول به تحصیل است این آموزش‎ها را دریافت می‎کند. در اکثر رشته‎های پزشکی وپیراپزشکی از جمله فوریت‌های پزشکی، پرستاری و ... 2 واحد پدافند تعریف کرده‌ایم که در آن دانشجویان با بحث پدافند غیر عامل و مباحث هسته‌ای و ... آشنا می‌شوند. همچنین مقطع تحصیلی «کارشناس ارشد پدافند غیرعامل در نظام سلامت» را گذاشتیم که یکی از درس‌های مهم آن هسته‌ای و پرتوی است؛ یعنی کارشناس‌هایی برای این کار آموزش میبینند که در بحث پدافند اطلاعات داشته باشند. این موارد مربوط به بحث آموزش‌های طولی و دانشگاهی است و برای مقاطع بالاتر نیز در نظر داریم یک برنامه‌ریزی مناسب را انجام دهیم.
بعد از «آموزش‌های طولی»، «آموزش‌های مهارتی» و «آموزش‌های عرضی» مطرح است. این آموزش‌ها برای کسانی است که شاغل هستند؛ مثل پرسنل EMS یا پرسنل بهداشت محیط که در محیط بوده‌اند یا بهداشت حرفه‌ای. در حال حاضر چشمه‌های مختلفی را در پالایشگاه‌ها داریم و کارشناسان بهداشت حرفه‌ای روی کار آن‌ها نظارت می‌کنند؛ بنابراین برای این گروه‎ها کلاس‌های آموزشی خاصی برپا کردیم؛ در ادامه، مانورهایی هم داشتیم که موضوع مهم در مانور بحث آموزش بود؛ یعنی قبل از انجام مانور افراد آموزش داده شدند. مثلاً در قم، کاشان، اصفهان و بوشهر آموزش‌های خیلی کاملی گذاشته شد، یا برای «مانور پرتوی» که در تهران داشتیم آموزش‌های لازم را ارائه دادیم، این موارد آموزش‌های اختصاصی متناسب با آن سناریو است که برای همکاران گذاشته می‌شود. با وجود این که آموزش‌ها در جریان است ولی کافی نیست
آموزش باید مدام تکرار شود و تمرین وجود داشته باشد چراکه آموزش تنها کلاس تئوری نیست و افراد باید خود را داخل مانور تبیین کنند و چون بحثی است که کمتر تجربه می‌کنند پس لازم است که حداقل سالی 2 بار مانور برگزار شود.


*در پایان اگر مطلبی به نظر شما می‌رسد، بیان بفرمایید.
به‌منظور مدیریت حوادث و برای ایجاد دانش در رابطه با بحث مصدومان هسته‌ای و پرتوی؛ می‌خواهیم برای دریافت اطلاعات در دانشگاه شبکه ایجاد کنیم. خیلی خوب است که همکاری‌های بین‌المللی با استانداردهای خاص که تعریف‌شده شکل بگیرد و انتقال دانش و تجربیات را داشته باشیم. به‌هرحال تازه‌های مختلفی در حوزه‌های مدیریتی درمانی و حوزه پرتوی داریم. چندی پیش در کنفرانسی حضور داشتم که در بحث پرتوی فقط به بخش حوادث نپرداخته بودند مثلاً اشاره‌ای شد به ذرات گردوغباری که ممکن است به مواد رادیواکتیو آلوده باشند. اثراتی که این ذرات روی ارگان‌های بدن می‌گذارند به این صورت است که این ذرات نشان‌دار هستند و وقتی فرضاً بافت ریه را بررسی می‌کنند متوجه می‌شوند این ذرات، ذرات رادیو نوپرین هستند که مشخص می‌شود از کدام کارخانه یا از کدام صنعت وارد بدن فرد شده است. تازه‌های پزشکی در این زمینه خیلی زیاد است و با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی مخصوصاً در حوزه هسته‌ای و کاربرد آن در حوزه‌های سلامت و تحقیقات؛ لازم است که اطلاعات کسب کنیم، زیرساخت‌ها را ارتقاء دهیم وتیم های آماده‌ای داشته باشیم.

پنل کاربری